Viêm loét đại tràng
Biện chứng đông y: Tì vị dương hư, không thể vận hóa thủy cốc.
Cách trị: Tư bổ tì vị, sáp tràng, chỉ tả.
Đơn thuốc: Tam vị chỉ tả tán.
Công thức: Sơn dược 150g, Kha tử nhục 60g, Thạch lựu bì 60g.
Tán chung thành bột mịn, mỗi ngày dùng 3 lần, mỗi lần 4,5 g. Uống lúc
đói.
Hiệu quả lâm sàng: Tào XX, nữ 43 tuổi, cán bộ. Ngày 10/4/1971 tới
khám lần đầu. Bệnh nhân mắc bệnh đã hơn 3 nǎm. Hiện bệnh tình chủ yếu
là: cứ khoảng 3 giờ chiều là cảm thấy chóng mặt, đau đầu, tim đập dồn
dập, lợm giọng, bụng đầy, không muốn ǎn uống, ngày đi ỉa chảy 5-6 bận,
không tiêu hóa thức ǎn, bụng ngâm ngẩm đau, thích ấn, người mệt mỏi, sắc
mặt vàng vọt, lưỡi nhạt, rêu trắng, mạch huyền tế vô lực. Tây y soi dạ
dày, ruột bằng barit chẩn đoán viêm loát đại tràng. Bệnh này có nguyên
nhân là bởi tì vị dương hư, không chuyển hóa được thức ǎn gây ra. Chữa
nó phải tư bổ tì vị, sáp tràng chỉ tả, Cho dùng bài thuốc tự chế là tam
vị chỉ tả tán. Uống trong 20 ngày, ỉa chảy giảm xuống 2-3 lần một ngày, ǎn
uống có hơi tǎng lên, tiêu hóa tốt hơn, các chứng khác cũng thuyên giảm,
mạch trở nên hoãn vô lực. Đó là biểu hiện tì vị dần dần khôi phục chức
nǎng vận hóa. Uống tiếp một đợt nữa, bệnh khỏi.
Bàn luận: Trường hợp bệnh nhân này là chức nǎng vận hóa của
trường vị mất điều hòa, biểu hiện bằng ỉa chảy, thức ǎn không tiêu hóa.
Phần Tí luận trong sách Tố vấn chép rằng: "Doanh, là tinh khí của thủy
cốc (thức ǎn), điều hòa ngũ tạng, tưới khắp lục phủ, có thể vào mạch...
Vệ, là hãn khí của thủy cốc, khí này nhanh, hoạt lợi, không htể vào mạch
được, mà tuần hoàn trong da, trong thịt". Tinh vi không thể biến hóa để
sinh ra Doanh, Vệ khí huyết, nên mới thấy chóng mặt, tim đập, tâm thần mệt
mỏi trì trệ. Đau đầu là huyết hư không được nuôi dưỡng, mạch huyền tế
vô lực là Doanh Vệ khí huyết không đủ, phải kíp dùng thuốc bổ tì vị, cầm
đi tả, tinh vi dược hóa, khí huyết dồi dào, Doanh Vệ lưu thông thì mới khỏi
được. Trọng dụng sơn dược ngọt, bình, vị nhạt, bổ khí tì vị. Kha tử nhục
đắng, chua chát, ôn để sáp tràng cầm đi tả, nhờ thế bệnh tuy lâu ngày
nhưng vẫn thu được kết quả rất tốt.