Thấp khớp
Biện chứng đông y: Hàn tà thấp tà xâm nhập quấy phá, đọng lại ở
kinh lạc, khí huyết vận hành bất thông.
Cách trị: Khu phong hành thấp, thanh hóa uất nhiệt.
Đơn thuốc: Gia vị quế chi thược dược tri mẫu thang.
Công thức: Quế chi 9g, Ma hoàng 9g, Phòng phong 9g, Phụ phiến 9g, Bạch
truật 15g, Thương truật 15g, Cam thảo 15g, Sinh khương 15g, Bạch thược 30g, Tri
mẫu 30g, Thạch cao 30g, Hoàng bá 30g,
mễ 60g. Sắc uống, mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: Trịnh XX, nam, 45 tuổi, sơ chẩn ngày 21 tháng 10
nǎm 1975, gặp mưa bị ướt, nên tà của hàn thấp đình trệ lại làm cho các
khớp ở chân sưng đỏ đau đớn, đã dùng nhiều thuốc đông thuốc tây chữa
hiệu quả không rõ rệt, sau lại dùng hormon điều trị, bệnh lúc nặng lúc nhẹ,
thời tiết thay đổi càng đau nặng. Khám thấy người bệnh sắc mặt vàng xanh,
tinh thần mệt mỏi, chất lưỡi đỏ rêu vàng bẩn, các khớp tay chân đau đớn,
khó co duỗi, cảm thấy sưng nóng, gặp lạnh thì hơi bớt, sốt sợ gió, tâm
phiền miệng khát, mạch hoạt sác. Đây là cảm hàn thấp, tà uất hóa nhiệt,
phải trị bằng phép khu phong hành thấp, thanh hóa uất nhiệt. Dùng 5 thang
"Gia vị quế chi thược dược tri mẫu thang", uống xong thì các khớp
đỡ đau, tiểu tiện còn váng đỏ, thấp nhiệt còn chưa hết, vẫn dùng bài
thuốc trên, thêm Trạch tả 24g, Phòng kỷ 5g, uống 3 thang nữa thì khỏi trên
lâm sàng, ra viện.
Bàn luận: Tà của hàn thấp xâm nhập quấy nhiễu, ngưng đọng ở kinh
lạc khí huyết vận hành không thông mà sinh ra bệnh này, tà của hàn thấp uất
mà hóa nhiệt ắt các khớp sưng đau, thấp nặng ắt các khớp không lợi, lý do
làm cho phát sốt miệng khát, mạch hoạt sác, rêu vàng bẩn chính là do thấp
nhiệt nội uất. Quế chi thược dược tri mẫu thang thêm các thuốc thanh nhiệt
lợi thấp, trừ được thấp nhiệt của biểu lý, lại khử được tà của hàn
thấp, nhưng thấp có tính chất nặng nề bám dính khó mà trừ được nhanh
chóng, phải thêm Trạch tả, Phòng kỷ để bắt cái thấp phải theo tiểu tiện mà
tống ra. Trong bài thuốc giảm lượng Ma, Quế, Phụ, bởi vì ở đây nhiệt nặng
hơn hàn, giữ tính nǎng ôn kinh tán phát của chúng, dùng nhiều thuốc thanh
nhiệt lợi thấp, là trị cái thấp nhiệt quá đáng, đồng thời đuổi tà tán
hàn, thanh nhiệt khử thấp.