Tắc ruột người già
Biện chứng đông y: Tì hư thực trệ.
Cách trị: Cấp hạ tôn âm.
Đơn thuốc: Gia vị đại thừa khí thang.
Công thức: Sinh đại hoàng 10g, Nguyên minh phấn 5g. (Xuyên) hậu phác
5g. (Giang) chỉ thực 10g, Lai phục tử 15g, Thảo quả nhân 3g. Sắc uống, mỗi ngày
1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: Chu XX, nam, 60 tuổi, nhân viên. Khám lần đầu
ngày 11-2-1962. Người bệnh tuổi cao sức yếu. Do ǎn no mà bụng trướng đau,
đến giữa trưa bụng đau kịch liệt, trǎn trở không yên, chân tay tê dại, nôn
chất ứ đọng, tuy nôn nhiều lần song bệnh không giảm, tuy mót đại tiện nhưng
không ỉa được. Đi cấp cứu ở một bệnh viện, đo thân nhiệt 38o C,
bạch cầu 1300/mm3, trung tính 82%, lymphô 18%. Chiếu X quang cho thấy bị tắc ruột
ở vị trí cao. Vì không muốn phẫu thuật nên chuyển đến đây xin chữa. Bệnh
nhân sắc mặt trắng bệch, vẻ đau đớn, trán đẫm mồ hôi, sờ vào bụng đau
đớn không chịu được. Lưới đỏ ít tân dịch, rêu mỏng vàng, khát muốn
uống nước, mạch huyền sác. Điều trị phải cấp hạ tồn âm để làm phủ vận
chuyển và giảm đau. Cho uống Gia vị đại thừa khí thang. Dùng 1 tháng, thay áo
mấy lần, đi ngoài ra phân thối khẳn, hết hẳn đau, bệnh nhân tự thấy bụng
nhẹ rỗng, muốn ǎn, thần khí mệt yếu, mạch hoãn, lưỡi khô ít rêu, phủ khí
đã thông, vị khí đã giáng. Tuy đã cứu được thuyền giữa dòng nước xiết,
nhưng người già không thể công phạt thái quá, đổi sang dùng bài thuốc
điều bổ: Tày đảng sâm 12g, Bạch truật (sao) 10g, Vân phục linh 10g, Cam thảo
(sống) 5g, Hoàng kỳ (chích) 12g, Đương quy thân 10g, Quảng trần bì 5g, Sài hồ
(mềm) 5g, Lục thần khúc 10g. Uống 5 thang, mọi chứng đều hết, người khôi
phục bình thường.
Bàn luận: Trương Trọng Cảnh luận rằng với chứng dương minh phủ thực chỉ
dùng bài Đại thừa khí thang để cấp hạ tồn âm ở người khoẻ thực chứng,
bệnh nhân trong trường hợp này tuổi cao, khí huyết đều suy, tì vị hư nhiều,
gốc là chứng Hoàng long thang, nhưng cho dùng bài Đại thừa khí thang thêm Lai
phục tử để tǎng thêm sức tẩy xổ, lại dùng Thảo quả để hạn chế những
thuốc trên, khi thực tà đã khử hết thì việc điều lý sẽ nhanh chóng và
đạt hiệu quả tốt.