Táo bón
Biện chứng đông y: Ruột khô không nhuận, khí trệ ra chướng.
Cách trị: Điều khí lợi trung, hòa vị nhuận tràng.
Đơn thuốc: Tư âm nhuận táo phương gia vị.
Công thức: Sinh thủ ô 15g, Ngọc trúc 9g, Đại phúc bì 12g, Thanh bì
và Trần bì mỗi thứ 6g, Sinh chỉ xác 9g, Ô dược 9g, Thanh quất diệp 9g. Sắc
uống, mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: Lưu XX, nam, 34 tuổi, công nhân, sơ chẩn ngày
26-2-1966. Bệnh nhân từ lâu đã có đại tiện bí kết, bụng chướng đau, cự
án, uống thuốc thông tiện, sau đi đại tiện rồi bụng dưới đau, ngủ không
yên. 10 tháng trước phổi bên phải nhiễm lao, đã điều trị bệnh tình ổn
định, không ho, khám thấy chất lưỡi đỏ, rêu dày bẩn mà vàng, mạch huyền
hoạt phía phải to hơn. Chứng này là ruột khô không nhuận, khí trệ gây
chướng. Nên dùng phép điều khí lợi trung, hòa vị nhuận tràng. Cho uống Tư
âm nhuận táo phương gia vị. Uống được 5 thang, đại tiện trở thành nhuận,
giảm quá nửa chứng bụng chướng đau. Dặn uống thêm 5 thang nữa, mọi chứng
đều hết.
Bàn luận: Bệnh nhân này phế âm vốn hư, ruột khô không nhuận, khí
cơ uất trệ, thông giáng không được, làm cho đại tiệm bí kết không thông.
Trong phương thuốc dùng Sinh thủ ô, Ngọc trúc để tư âm nhuận táo, dùng
Đại phúc bì. Chỉ xác để phát khí tiêu trệ, làm cho đường ruột tư nhuận
táo, dùng Đại phúc bì. Chỉ xác để phát khí tiêu trệ, làm cho đường ruột
tư nhuận, khí cơ thông suốt, ắt đại tiện tự thông, chứng bệnh hết. Theo
kinh nghiệm lâm sàng, người già đại tiện bí kết đã lâu, đường ruột
không nhuận, dùng thuốc thong hạ lâu ngày không có kết quả thì có thể dùng
riêng một vị Sinh thủ ô 30g. Sắc uống hoặc làm thành hoàn mỗi lần 6g, mỗi
ngày uống 2 lần sẽ có hiệu quả. Ngoài ra có thể dùng Hắc chi ma, vừng đen
giã nát trộn mật ong mà chiêu cũng có tác dụng thông tiện.