Rối loạn chức nǎng ruột
Biện chứng đông y: Thoát lực, lao thương.
Cách trị: Kiện tì, bổ thận.
Đơn thuốc: Tứ vị thang gia vị.
Công thức: Đảng sâm 30g, Phục linh 15g, Bạch truật (sao) 15g, Chích
cam thảo 6g, Kê huyết đằng 30g, Tiên hạc thảo 30g, Tiểu hồi (sao) 30g, Hồng
táo 10 quả. Sắc uống, mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: lý XX, nam, 50 tuổi, nông dân. Tới khám 30-9-1977.
Người bệnh khoảng tuần trước vào rừng chặt củi, ngã từ trên cao xuống.
Buổi tối trở về thấy vùng quanh rốn đau ngâm ngẩm dai dẳng, thích ấn, kèm
theo đau lưng, đại tiện phân nát, mỗi ngày 2-3 lần. Lưỡi nhạt, rêu trắng
mỏng, mạch trầm tế. Chẩn đoán lâm sàng là rối loạn chức nǎng ruột. Bèn cho
uống bài Tứ vị thang gia vị, cho dùng 3 thang, các chứng đều khỏi hết.
Bàn luận: Đông y cho rằng chứng rối loạn chức nǎng ruột phần lớn
là do nhảy ngã, vác nặng hoặc quá lao lực gây ra. Trường hợp này là do khí
vốn yếu lại nhảy mạnh làm cho tì thận khí bị tổn thương. Tì mà vận chuyển
không khỏe, thǎng giáng thất thường, khí cơ không điều hoà, không thông
thì đau, vì thế mà đau bụng phân nát. Thận chủ về đại tiểu tiện, lưng
thuộc thận, thận hỏng thì lưng đau, tiểu tiện do thế mà thay đổi. Đau bụng
thích ấn, lưỡi nhạt rêu trắng mạch trầm tế đều là biểu hiện của hư. Trong
bài thuốc dùng tứ quân để kiến trung ích khí, phụ thêm có Kê huyết đằng,
Tiên hạc thảo bổ thận, cầm ỉa. (Theo báo cáo, Tiên hạc thảo có tác dụng ức
chế sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh đường ruột), Tiểu hồi tán hàn
giảm đau, Đại táo nâng tì bổ trung. Các vị thuốc cùng có tác dụng kiện tì
bổ thận, hành khí trán thống, nên chỉ cần uống 3 thang là bệnh khỏi.