Ngủ nhiều từng cơn
Biện chứng đông y: Đàm thấp nội trở, úng trệ trung tiêu.
Cách trị: Hóa càm trừ thấp, kiện tì hòa vị.
Đơn thuốc: Gia vị nhị trần thang.
Công thức: Bạch truật 12g, Phục linh 12g, Trần bì 6g, Bán hạ 9g,
Thạch xương bồ 9g, Cam thảo 6g.
Sắc uống, mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: Trương XX, nữ, 38 tuổi. Tới khám ngày 8-10-1975.
Đã 4 tháng nay, bất kể ngày đêm, bệnh nhân lúc nào cũng buồn ngủ, nhất là
sau bữa ǎn, gọi thì tỉnh, tỉnh rồi lại ngủ lại. Kèm theo các chứng: tức
ngực, kém ǎn, ǎn vào dễ nôn ra, nặng đầu hoa mắt, cơ thể nặng nề mỏi mệt,
ǎn không ngon miệng, miệng hôi, nhiều đờm, kinh nguyệt bình thường, bạch
đới khá nhiều như nước mũi, không hôi; lưỡi dầy, rìa lưỡi hằn vết rǎng,
chất lưỡi trắng nhạt, rêu trắng bẩn, mạch nhu mà hoãn. Đã điều trị ở
nhiều nơi nhưng không có hiệu quả. Khám thấy bệnh này thuộc về tì hư bất
vận, thủy thấp ngừng lại, ngưng tụ thành đờm, đờm thấp nghẽn trở, tì
dương không phấn chấn, thanh dương không thǎng, vị mất hòa giáng. Cần trị
bằng phép hóa đờm trừ thấp, kiện tì hòa vị. Cho dùng "Gia vị nhị trần
thang". Uống được 2 thang các chứng đều hết, bệnh khỏi.
Bàn luận: "Linh khu" có nói:" Dương khí thịnh thì mở
mắt, âm khí thịnh thì nhắm mắt, vì dương chủ về động, âm chủ về tĩnh,
âm khí thịnh tất sinh ra ngủ nhiều. Lý Đông Viên đã nói: "Tì khí hư
tất sinh buồn ngủ". Chu Đan Khê cũng đã nói: "Tì vị bị thấp, nặng
nề mỏi mệt, sinh ra buồn ngủ". Trường hợp này là tì hư bất vận, thủy
thấp nội đình, ngưng tụ thành đờm, đờm thấp vây tì làm tì dương không
phấn chấn, sinh tức ngực kém ǎn, miệng dính đờm nhiều, người nặng nề buồn
ngủ, lưỡi bệu, ria lưỡi có vết hằn rǎng, chất lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng
bẩn, mạch nhu mà hoãn. Đờm trọc ngưng tụ, thanh dương không thǎng thì đầu
nặng, mắt mờ, vị không hòa giáng mà lại trào ngược lên, làm cho ǎn vào
lại dễ nôn ra. Các triệu chứng trên rõ ràng là tì hư thấp tụ, cho nên
điều trị phải chọn các vị thuốc táo thấp kiện tì, lý khí hòa trung. Trong
bài thuốc trên, Bán hạ tính vị tân ôn có tác dụng táo thấp hóa đàm, hòa
trung ngừng nôn: Trần bì lý khí hóa đàm, làm cho khí thuận đàm giáng; Bạch
truật, Phục linh kiện tì lợi thấp; Thạch xương bồ phương hương hóa thấp,
khai vị khoan trung; Cam thả hòa trung bổ thổ, kiện tì hóa thấp. Các vị phối
hợp, tì kiện mà thấp hóa, tuy chỉ uống 2 thang mà thuốc đã trúng, bệnh đã
khỏi. Do đó có thể thấy trị bệnh không cứ phải dùng nhiều thuốc, mà cần
biện chứng chuẩn xác, dùng thuốc đúng bệnh.