Choáng
Biện chứng đông y: Vong âm vong dương.
Cách trị: Hồi dương cứu nghịch, bổ ích khí âm.
Đơn thuốc: Kỳ phụ sinh mạch tán dương.
Công thức: Hoàng kỳ 15g, Thục phụ 9g, Nhân sâm 9g, Mạch đông 12g,
Ngũ vị tử 9g.
Sắc uống nhiều lần, mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: Đã sử dụng "Kỳ phụ sinh mạch tán"
trên lâm sàng điều trị cho 30 bệnh nhân bị choáng, trong đó có 24 ca sau 4
giờ các triệu chứng bắt đầu chuyển biến tốt rõ rệt, huyết áp tǎng lên,
sắc mặt hồng hào hơn, chân tay ấm lại dần, mạch đều và có lực hơn trước,
hiện tượng đổ mồ hôi cũng giảm bớt dần. 6 trường hợp khác do cơ thể bệnh
nhân vốn đã suy nhược, nên sau 24 giờ các triệu chứng mới bắt đầu chuyển
biến tốt. Giang XX, nữ, 27 tuổi, nông dân. Bệnh nhân có tiền sử bệnh tim, ho
đã hơn 20 ngày, 5 ngày nay thở gấp, mồm miệng xanh nhợt, chân tay phù, vào
viện ngày 12-12-1978. Khám thấy: sắc mặt trắng bệch, mồm miệng tái nhợt, chân
tay lạnh ngắt, mồ hôi vã ra không ngớt, 2 gò má đỏ, miệng khô, đái ít,
chất lưỡi đỏ nhạt, rêu trắng, mạch hơi tế, bệnh thuộc về do ốm lâu, khí
huyết bị tổn hại dẫn đến âm dương mất cân bằng, có nguy cơ âm kiệt ở
trong, dương thoát ra ngoài, phải cấp tốc hồi dương cứu nghịch, bổ ích khí
âm, dùng bài "Kỳ phụ sinh mạch tán" làm chủ phương. Mấy giờ sau khi
uống thuốc, tinh thần đã tỉnh táo, sắc mặt hơi hồng hào trở lại, tay chân
ấm lên, ít ra mồi hôi, chất lưỡi đỏ nhạt, rêu mỏng trắng, mạch tế nhược,
biết rằng thuốc đã trúng bệnh, cho uống tiếp 2 thang nữa. Ngày 16-12 hết mồ
hôi, tinh thần đã khá hơn nhiều, đã có thể xuống đất đi lại nhưng còn
cảm thấy chân tay nặng nề, ǎn không ngon, đổi dùng Dưỡng tâm thang để củng
cố kết quả điều trị, ngày 20-12 bệnh nhân ra viện.
Bàn luận: Choáng trong tây y dùng để chỉ trạng thái bệnh nguy hiểm,
tương đương với vong âm vong dương trong đông y. Biểu hiện lâm sàng là hệ
thống tuần hoàn bị trở ngại, huyết áp xuống thấp, tim đập nhanh, thở gấp,
mạch tế nhược, đái ít, người không tỉnh thậm chí hôn mê. Quá trình cấp
cứu phải được theo dõi chặt chẽ.