ch khí
cử dương, hóa ứ thông lạc.
Đơn thuốc: Tân phương huyết phủ trục ứ thang.
Công thức: Bắc hoàng kỳ 15g, Xuyên khung 10g, Nhũ hương 10g, Sinh
địa hoàng 20g, Xích thược 10g, Ngưu tất 12g, Ngô công 2 con, Đào nhân 10g,
Tế tân 8g, Cam thảo 6g, Hồng hoa 8g.
Sắc uống mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: Quách X, nam, 40 tuổi, công nhân. Tới khám ngày
24-2-1979. Từ hơn 10 nǎm trước đã phát chứng đau đầu, sau nặng dần, mỗi
tháng lên cơn 2-3 lần, có khi liên tục mấy ngày, chủ yếu là đau không chịu
nổi ở trán và 2 thái dương. Khám không thấy khác thường. Chẩn đoán là
đau đầu do mạch máu. Đã dùng nhiều thứ thuốc tây và đông y mà chưa đạt
kết quả, nên tới khám. Mạch trầm huyền mà sáp, lưỡi đỏ thẫm, rêu trắng.
Hợp mạch với chứng thì đây là bệnh đã lâu nǎm, bệnh lâu tất ứ, tất hư,
ứ thì trở lạc, hư thì khí huyết không khả nǎng hoạt động. Hai cái cùng
dẫn tới ứ huyết trở trệ, kinh khí bất thứ, thanh dương bất cử, thanh không
thất lợi. Chữa nó phải ích khí cử dương, hóa ứ thông lạc. Cho dùng bài
Tân phương huyết phủ trục ứ thang, uống 6 thang, các chứng giảm nhiều, nếu
còn phát, thì cũng chỉ hơi đau. Cho uống tiếp 6 thang rồi ngừng lại theo dõi,
thấy bệnh ổn định. Hơn 1 nǎm sau hỏi thǎm, không thấy tái phát.
Bàn luận: Đau đầu lâu ngày dần thành cố tật, nếu muốn công hiệu
nhanh thì các vị thuốc bình thường không trị nổi, phải làm thêm vào thuốc
khử ứ hoạt huyết những vị khu phong thông lạc. Tế tân là vị tân nhiệt, giỏi
về khu não phong, thúc đẩy các vị hoạt huyết ứ vào thẳng ổ bệnh, hợp sức
công phá các ứ tích, hiệu quả rõ rệt. Vì thế trong các sách chép vị Tế
tân phần nhiều chỉ dùng 1-3g, ở đây lại dùng đến 8g, Riêng về vị Tế tân
này, các bậc tiền bối đã từng đi sâu nghiên cứu, cho rằng chỉ cần biện
chứng mà dùng thuốc chính xác thì lượng dùng lớn mới có thể chém tướng
chiếm cửa ải, giống như quân lính cốt ở mũi tiên phong vậy. Tác giả đã
chữa cho vợ bị chứng cảm mạo, lượng tǎng tới 9g, mà không thấy có phản ứng
xấu. Vì vậy vị thuốc này có thể tǎng lượng một cách thích hợp, không phải
lo ngại gì. Nếu lại phối hợp các vị phù hợp thì càng không e ngại nữa. Tuy
nhiên với bệnh nhân thể chất hư nhược thì tốt nhất là hãy cho lượng như
bình thường.