Đái không kìm được
Biện chứng đông y: Thận khí bất túc, thận dương suy vi, bàng quang
thất ước.
Cách trị: Bổ ích thận khí, ôn bổ thận dương.
Đơn thuốc: Củng đề thang gia giảm.
Công thức: Bổ cốt chỉ 20g, Cữu tử 15g, Thỏ ti tử 20g, Bạch truật
15g, Phục linh 15g, Phụ tử 15g, Quế chi 10g, Ba kích 20g, Đảng sâm 15g, Thục
địa 20g,
ch trí nhân 10g,
Sa nhân 8g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: Hầu XX, nữ, 73 tuổi, sơ chẩn ngày 16-10-1977. Kể
tiểu tiện không kìm được đã 4 nǎm. Trước đó 4 nǎm bệnh nhân đi đái
vặt không rõ nguyên nhân, nước tiểu trong, lưng đau, đùi yếu, ho nhiều thở
ngắn, toàn thân mệt mỏi, tay chân lạnh, sợ rét, sau đó bệnh tình tǎng dần,
tiểu tiện không kìm được, có nước tiểu là rỉ không kể ngày hay đêm, ba
nǎm nay chưa từng vào nhà vệ sinh đi tiểu, rất khổ sở. Khám thấy mặt trắng
bệch, ủ rũ, nói yếu, lưỡi nhạt rêu trắng mỏng, mạch trầm nhược, hai mạch
xích càng nhược. Đây là thận khí bất túc, thận dương suy vi, bàng quang
không chế ước được, phải trị bằng phép bổ ích thận khí, ôn bổ thận
dương. Dùng bài "Củng đề thang gia giảm". Uống được 5 thang, bệnh
tình cải thiện rõ rệt. Uống tiếp bài trên gia giảm, tất cả 16 thang thì khỏi
bệnh.
Bàn luận: Thận là gốc của tiên thiên, là nguồn sinh đẻ phát dục
của con người có quan hệ mật thiết với các tổ chức phủ tạng khác. Thận với
bàng quang có quan hệ biểu lý với nhau, sự đóng mở của bàng quang do thận
quản lý, dựa vào sự khí hóa của thận cho nên nói là "thận tư nhị
tiện", vậy. Chỉ cần thận khí đầy đủ chức nǎng khí hóa bình thường
thì bàng quang đóng mở bình thường, thận khí mà hư, khí hóa không tốt ắt
bàng quang không chế ước được, cho nên tiểu tiện nhiều lần, thậm chí không
kìm được. Khí là dương, nếu thận khí hư nhược, tất nhiên dẫn đến chỗ
thận dương bất túc, cho nên sinh ra một loạt các biểu hiện hư hàn như ghê
lạnh, mặt bệch, lưỡi nhạt, mạch trầm. Do đó có thể thấy bệnh này tuy ở
bàng quang mà gốc lại ở thận. Trị bệnh phải dựa trên nguyên tắc tìm đến
gốc do đó phải bổ ích thận khí, ôn bổ thận dương, thận khí khôi phục
được, thận dương bổ được, thì chứng bàng quang thất ước tự khỏi. Trong
bài thuốc có Cốt chỉ, Cữu tử. Thỏ ti tử, Ba kích, Thục địa đều là các
thứ bổ thận, Đảng sâm, bạch truật, Phục linh để ích khí kiện tì, phù thổ
chế thủy, Phụ tử, Quế chi ôn bổ thận dương, lại thêm Sa nhân để ngừa vị
ngọt ngậy của các thuốc. Phép chữa và thuốc tương ứng với nhau làm các
chứng đều tan, bệnh khỏi nhanh.